गुरुवर्य सप्तरंगी परिपाठ

🌸🌷🌸🌷🌸🌷🌸🌷

------------------------------------------ 

  🎄 *आजचा परिपाठ🎄

-----------------------------------------

         🔅 *पंचांग* 🔅

 तिथी - चैत्र द्वितीया

 पक्ष - कृष्ण

 शके - १९४८

 नक्षत्र : स्वाती

 सूर्योदय - ६ वा.२६ मि.

 सूर्यास्त - ६ वा.४८ मि.

 दिनांक - ४ /४ /२०२६

 वार - शनिवार

 महिना : एप्रिल

 ----------------------------------------

      🔅 *सुविचार* 🔅

जो कर्तव्याला जागतो, तो कौतुकास पात्र होतो.

 Who wakes to duty, He deserves praise.

------------------------------------------

       🔅 दिनविशेष 🔅 

४ एप्रिल महत्वाच्या घटना :

२०२४: मिरियम स्पिटेरी डेबोनो - माल्टा देशाच्या अध्यक्षपदी शपथ घेतली, जॉर्ज वेला यांच्यानंतर या पदाची शपथ घेणाऱ्या तिसऱ्या महिला बनल्या.

१९९०: लता मंगेशकर यांना दादासाहेब फाळके पुरस्कार देण्यात आला.

१९६८: जेम्स अर्ल रे यांनी मार्टिन ल्यूथर किंग (ज्यु.) यांची हत्या केली.

१९४९: पश्चिम युरोपातील अकरा देश आणि अमेरिका अशा १२ देशांनी नाटो (NATO) या संस्थेची स्थापना केली.

१९४४: दुसरे महायुद्ध - ब्रिटिश व अमेरिकन फौजांनी रुमानियातील बुखारेस्टवर केलेल्या बॉम्बहल्ल्यात ३००० नागरिक ठार झाले.

४ एप्रिल जन्मदिन : 

 १९७५: जॉयस गिरौड - मिस पोर्तो रिको १९९४, अभिनेत्री

१९७३: चंद्र शेखर येलेती - भारतीय संचालक आणि पटकथालेखक

१९३८: आनंद मोहन चक्रबर्ती - भारतीय-अमेरिकन सूक्ष्मजीवविज्ञानी आणि संशोधक 

१९३३: बापू नाडकर्णी - भारतीय क्रिकेटपटू

१९३२: जयंती पटनायक - राष्ट्रीय महिला आयोगाच्या पहिल्या अध्यक्षा

१९३२: क्लाइव्ह डेव्हिस - एरिस्टा रेकॉर्ड्स आणि जे रेकॉर्ड्सचे संस्थापक, अमेरिकन रेकॉर्ड निर्माते

१९३०: निळू फुले - हिंदी मराठी चित्रपट अभिनेते 

१९२३: पी. के. मुकिया तेवर - ऑल इंडिया फॉरवर्ड ब्लॉक पक्षाचे अध्यक्ष 

१९१६: निकोला ल्युबिसिक - सर्बिया देशाचे १०वे अध्यक्ष, जनरल आणि राजकारणी 

१९०२: पं नारायणराव व्यास - ग्वाल्हेर घराण्याचे शास्त्रीय गायक 

१८९३: फ्रेड नूनन - अमेरिकन फ्लाइट नेव्हिगेटर 

१८८९: माखनलाल चतुर्वेदी - भारतीय पत्रकार, कवी आणि नाटककार 

१८८४: जेम्स अल्बेरियोन - इटालियन धर्मगुरू, सेंट पॉल सोसायटीचे संस्थापक 

४ एप्रिल निधन :

  २०१४: कुंबा इला - गिनी-बिसाऊ देशाचे अध्यक्ष बिसाऊ-गिनी सैनिक आणि राजकारणी 

 २०१२: रॉबर्टी रेक्साच बेनिटेझ - पोर्तो रिको देशाच्या सिनेटचे १०वे अध्यक्ष, शैक्षणिक आणि राजकारणी 

२०००: वसंतराव कृष्णाजी गोंधळेकर - कलादिग्दर्शक १९९६: आनंद साधले - साहित्यिक 

१९८४: ओलेग अँतोनोव्ह - रशियन विमानशास्त्रज्ञ आणि अँतोनोव्ह एअरक्राफ्ट कंपनीचे संस्थापक 

१९७९ः झुल्फिकार अली भुट्टो - पाकिस्तान देशाचे ४थे राष्ट्रपती, वकील आणि राजकारणी 

-----------------------------------------

       🔅 *बातम्या* 🔅

 आम्ही विधानसभा बारामती मध्ये लढणार नाही. राहुरीची जागा लढायची की नाही हे अजून ठरलेले नाही.- युगेंद्र पवार

राज्यातील शिक्षक भरती प्रक्रियेत पारदर्शकता आणणाऱ्या पवित्र पोर्टल प्रणालीत राज्य शासनाने आज, २ एप्रिल २०२६ रोजी महत्त्वपूर्ण सुधारणा केली आहे. आता उमेदवारांना मुलाखतीशिवाय पदभरतीसाठी १०० प्राधान्यक्रम लॉक करता येणार आहेत, तर मुलाखतीसह पदभरतीसाठी ५० पर्यायांची मर्यादा कायम असेल.

जय पवार यांच्या साखरपुड्याला एक वर्ष पूर्ण; पत्नी ऋतुजा पाटील यांनी शेअर केल्या खास आठवणी

राज्य सरकारने २५ आयएएस अधिकाऱ्यांच्या बदल्या केल्या आहेत. याबाबत आदेश जारी केला आहे. यामध्ये छत्रपती संभाजीनगर, कोल्हापूर, नागपूर आणि सोलापूर यांसारख्या शहरांतील जिल्हाधिकारी आणि महापालिका आयुक्तांचा समावेश आहे.   या फेरबदलात अनेक जिल्ह्यांना नवे जिल्हाधिकारी मिळाले आहेत, तर काही महापालिकांच्या आयुक्तपदी नवीन अधिकाऱ्यांची नियुक्ती करण्यात आली आहे.   

"कर्तव्यदक्ष अधिकारी तुकाराम मुंढे यांची बदली रद्द करा," या मागणीसाठी अलिबागमध्ये दिव्यांगांनी विराट मोर्चा काढला. मुंढे यांनी राबवलेल्या पारदर्शक योजनांमुळे दिव्यांगांचे जीवन सुसह्य झाले असतानाच झालेली ही बदली अनाकलनीय असल्याची टीका आंदोलकांनी केली आहे.

------------------------------------------

  🎄 **व्यक्तीविशेष* 🎄

     🔅निळू फुले 🔅

निळू फुले हे मराठी रंगभूमी व चित्रपट क्षेत्रातील ज्येष्ठ कलावंत अभिनेते होते. कथा अकलेच्या कांद्याची या लोकनाट्याद्वारे पदार्पण केले. त्यांनी अंधश्रद्धा निर्मूलन समितीसाठी महाराष्ट्र अंधश्रद्धा निर्मूलन समिती सोबत काम केलेले आहे.

निळू फुले यांचा जन्म ४ एप्रिल १९३० मध्ये पुणे येथे झाला. त्यांचे वडील लोखंड आणि भाजी विकून मिळणाऱ्या पैशावर चरितार्थ चालवत असत. निळू फुलेंनी मॅट्रिकपर्यंतच शिक्षण घेतले. पण, आपली अभिनयाची इच्छा पूर्ण करण्यासाठी त्यांनी स्वतः 'येरा गबाळ्याचे काम नोहे' हा वग लिहिला. त्यानंतर पु. ल.. देशपांडे यांच्या नाटकात 'रोंगे'ची भूमिका साकारून त्यांनी सगळ्यांचे लक्ष वेधून घेतले. मात्र 'कथा अकलेच्या कांद्याची' या वगनाट्यातील भूमिकेमुळे ते कलाकार म्हणून खऱ्या अर्थाने पुढे आले.

नाटक आणि सिनेमा या दोन्ही क्षेत्रात निळूभाऊंनी स्वतःचा ठसा उमटवला. नायक आणि खलनायक अशा दोन्ही भूमिका करणाऱ्या निळूभाऊंचे ग्रामीण आणि शहरी जीवनाचे निरीक्षण अतिशय अचूक होते. या निरीक्षणाचा त्यांनी अभिनयात खुबीने उपयोग केला. सहज सुंदर अभिनय करणाऱ्या निळूभाऊंनी काल्पनिक कथेतला कलाकार जिवंत केला.

नाट्य रसिक आणि सिने प्रेमींना कलाकार म्हणून अत्यंत प्रिय असलेले निळू भाऊ समाजवादी विचारधारेशी जोडलेले होते. निळूभाऊंनी राष्ट्र सेवा दलाचा कार्यकर्ता म्हणून समाजाची सेवा केलेली आहे. ते समाजवादी विचारवंत नेते डॉ राम मनोहर लोहिया यांच्या विचाराने प्रेरित होते. मुळातच नास्तिक असलेल्या फुलेंनी महाराष्ट्र अंधश्रद्धा निर्मूलन समिती संघटनेसाठी अंधश्रद्धा विरोधी प्रबोधन, सत्याग्रह, आंदोलनात सक्रीय सहभाग दिला आहे. स्वातंत्र्यासाठी आणि स्वातंत्र्या नंतरही पिढी घडविणारी राष्ट्रीय संघटना असलेल्या राष्ट्र सेवा दलाच्या कला पथकाचे सदस्य राहिलेले निळू फुले यांनी १९५८च्या सुमारास पुण्यातील कला पथकाचे नेतृत्व केले .

निळू फुले यांचे जुलै १३, २००९ रोजी पहाटे दोनच्या सुमारास निधन झाले. अन्ननलिकेच्या कर्करोगाने अंथरुणाला खिळून असलेल्या निळू फुले यांची प्रकृती खालावल्याने त्यांना पुण्यातील जहांगीर हॉस्पिटलमध्ये दाखल करण्यात आले होते.

निळू फुले यांनी 'कथा अकलेच्या कांद्याची' या लोकनाट्याद्वारे रंगमंचावर पदार्पण केले. 'एक गाव बारा भानगडी' या चित्रपटातून मराठी चित्रपटसृष्टीत पदार्पण केले, आणि सलग ४० वर्षे या चित्रपटसृष्टीत व रंगभूमीवर कारकीर्द केली. निळू फुले यांनी १२ हिंदी चित्रपटांत भूमिका केल्या आहेत, तर मराठी भाषेतल्या जवळपास १४० चित्रपटांमधून काम केले आहे. त्यांच्या भूमिकांपैकी 'चोरीचा मामला', 'पुढचं पाऊल', 'शापित', 'सामना', 'सिंहासन' यांतील भूमिका विशेष गाजल्या.

कथा अकलेच्या कांद्याची, कुणाचा कुणाला मेळ नाही, पुढारी पाहिजे, बिन बियाचे झाड, मी लाडाची मैना तुमची, राजकारण गेलं चुलीत, लवंगी मिरची कोल्हापूरची, हे नाटके गाजली.

---------------------------------------

   🎄 *सामान्यज्ञान* 🎄

      आयुर्वेदिक वनस्पती 

         🔅घायपात 🔅  

शेतजमिनीच्या बांधावर लागवड केली जाणारी घायपात वनस्पती घायाळ म्हणूनही ओळखली जाते. ही अगेव्हसी कुलातील अगेव्ह प्रजाती असून तिच्या अनेक जाती आढळून येतात. ही वनस्पती मूळची मेक्सिकोतील तसेच अमेरिकेच्या दक्षिणेकडील संयुक्त संस्थानांतील असून तिचा प्रसार दक्षिण यूरोप, आफ्रिका, वेस्ट इंडिज, भारत, श्रीलंका या देशांत झाला आहे. पंधराव्या शतकात पोर्तुगीज लोकांनी ही वनस्पती भारतात आणली. भारतात हिची लागवड कर्नाटक, तमिळनाडू, केरळ व महाराष्ट्र या राज्यांत मोठ्या प्रमाणावर केली जाते.घायपात या एकदलिकित बहुवर्षायू वनस्पतीचे खोड लघुस्तंभीय, अर्धकाष्ठमय असून जमिनीवरील खोडाचा भाग पानांच्या वर्तुळाकार गुच्छाने वेढलेला असतो. पाने साधी, लांब, मांसल, टोकदार, बिनदेठाची, चिवट व मेणचट असतात. त्यांचा रंग करडा हिरवा असून दोन्ही कडांवर व टोकांवर तीक्ष्ण व लहान काटे असतात. या वनस्पतीला प्रादेशिक हवामानानुसार दहा ते साठ वर्षांदरम्यान एकदाच फुलोरा येतो. फुलोऱ्याचा दांडा तळाशी सु.१५ सेंमी. जाड असून ६ – १० मी. उंच असतो. तो खोडाच्या मध्यातून येतो.

फुले पांढरी, झुपक्या-झुपक्यांनी येतात. फळात अनेक बिया असतात. बिया चपट्या, काळ्या व पातळ असतात. फुलोरा येऊन गेल्यावर झाड मरते. फुलोऱ्यातील लहान कंदिकांपासून तसेच मूलक्षोडापासून येणाऱ्या अधश्चरांपासून नवीन वनस्पती तयार होतात.

घायपाताची मोठी पाने पोटिसासाठी वापरतात. पानांचा रस सारक, आर्तवजनक व रक्तपित्तनाशक आहे. मुळे स्वेदकारी व गरमीनाशक आहेत. दांड्यातील रसापासून साखर व शिर्का तयार करतात. रस्त्याच्या व लोहमार्गाच्या दुतर्फा, कुंपणासाठी तसेच उताराच्या जमिनीची धूप थांबविण्यासाठी ही वनस्पती लावतात. तिच्या पानांपासून उपयुक्त धागा (वाख) मिळतो. तो लांब, मजबूत व भरभरीत असून दोर व दोरखंड करण्यासाठी वापरतात. याखेरीज चटया, पायपुसणे, गालिचे, जाडेभरडे कापड, स्वस्त प्रतीचे ब्रश व खुर्चांच्या गाद्या तयार करण्यासाठी वाख वापरला जातो.

----------------------------------------

      🔅 *वाक्प्रचार* 🔅

 आळ घेणे - आरोप करणे , ठपका ठेवणे

----------------------------------------

         🔅 *म्हण* 🔅

 गरज सरो , वैद्य मरो - आपले काम संपताच उपकार कर्त्याला विसरणे

-----------------------------------------

       🔅इंग्रजी प्रश्न 🔅

1) Name the National river of India?

Ans. Ganga

2)Name the National Reptile of India?

Ans. King Cobra

3) What is the capital of India?

Ans. New Delhi

4)Name the biggest continent

in the world?

Ans. Asia

5) How many continents are there in the world?

Ans. 7 continents

------------------------------------------

       🎄 *प्रार्थना*🎄

🔅नमस्कार माझा या ज्ञान मंदिरा 🔅

 नमस्कार माझा या ज्ञान मंदिरा

सत्यम शिवम सुंदरा,

सत्यम शिवम सुंदरा ।। धृ. ॥

शब्दरूप शक्ति दे, भावरूप भक्ती दे प्रगतीचे पंख दे चिमणपाखरा, चिमणपाखरा ज्ञान मंदिरा ... सत्यम शिवम सुंदरा, सत्यम शिवम सुंदरा ।।१॥

विद्याधन दे आम्हांस, एक छंद एक ध्यास नाव नेई पैलतीरी दयासागरा, दयासागरा ज्ञान मंदिरा ... सत्यम शिवम सुंदरा, सत्यम शिवम सुंदरा ॥२॥

होऊ आम्ही नीतिमंत, कलागुणी बुद्धीमंत कीर्तिचा कळस जाई उंच अंबरा, उंच अंबरा ज्ञान मंदिरा ... सत्यम शिवम सुंदरा, सत्यम शिवम सुंदरा ॥३॥

-----------------------------------------

     🔅मनाचे श्लोक 🔅

जनीं सर्वसूखी असा कोण आहे।

विचारें मना तुंचि शोधुनि पाहे॥

मना त्वांचि रे पूर्वसंचीत केले।

तयासारिखे भोगणें प्राप्त जाले ॥११॥

मना मानसीं दु:ख आणूं नको रे।

मना सर्वथा शोक चिंता नको रे॥

विवेके देहेबुद्धि सोडूनि द्यावी।

विदेहीपणें मुक्ति भोगीत जावी॥१२॥

मना सांग पां रावणा काय जाले।

अकस्मात ते राज्य सर्वै बुडाले॥

म्हणोनी कुडी वासना सांड वेगीं।

बळे लागला काळ हा पाठिलागी॥१३॥

जिवा कर्मयोगे जनीं जन्म जाला।

परी शेवटीं काळमूखीं निमाला॥

महाथोर ते मृत्युपंथेचि गेले।

कितीएक ते जन्मले आणि मेले॥१४॥

मना पाहतां सत्य हे मृत्युभूमी।

जितां बोलती सर्वही जीव मी मी॥

चिरंजीव हे सर्वही मानिताती।

अकस्मात सांडूनिया सर्व जाती॥१५॥

------------------------------------------

     🎄 बडबडगीत 🌲 

 🔅नाच रे मोरा🔅

 नाच रे मोरा, अंब्याच्या बनात

नाच रे मोरा नाच !

ढगांशि वारा झुंजला रे

काळाकाळा कापूस पिंजला रे

आता तुझी पाळी, वीज देते टाळी

फुलव पिसारा नाच !

झरझर धार झरली रे

झाडांचि भिजली इरली रे

पावसात न्हाऊ, काहितरि गाऊ

करुन पुकारा नाच !

थेंबथेंब तळ्यात नाचती रे

टपटप पानांत वाजती रे

पावसाच्या रेघांत, खेळ खेळु दोघांत

निळ्या सौंगड्या नाच !

पावसाचि रिमझिम थांबली रे

तुझिमाझि जोडी जमली रे

आभाळात छान छान, सातरंगी कमान

कमानीखाली त्या नाच !

------------------------------------------

         🌲समूहगीत🌲 

🔅बलसागर भारत होवो      🔅

बलसागर भारत होवो, विश्वात शोभुनी राहो

हे कंकण करि बांधियले, जनसेवे जीवन दिधले

राष्ट्रार्थ प्राण हे उरले, मी सिद्ध मरायाला हो

वैभवी देश चढवीन, सर्वस्व त्यास अर्पीन

तिमीर घोर संहारीन, या बंधु सहाय्याला हो

हातांत हात घेऊन, हृदयास हृदय जोडून

ऐक्याचा मंत्र जपून, या कार्य करायाला हो

करि दिव्य पताका घेऊ, प्रिय भारतगीते गाऊ

विश्वास पराक्रम दावू, ही माय निजपदा लाहो

या उठा करू हो शर्थ, संपादु दिव्य पुरुषार्थ

हे जीवन ना तरि व्यर्थ, भाग्यसूर्य तळपत राहो

ही माय थोर होईल, वैभवे दिव्य शोभेल

जगतास शांति देईल, तो सोन्याचा दिन येवो

 

कवी : साने गुरुजी

-----------------------------------

      🌲 *बोधकथा*🌲  

 🔅ससा आणि कासव 🔅 

एका जंगलामध्ये एक ससा आणि कासव राहत होते ससा हा नावाप्रमाणे चतुर आणि चपळ आणि कासव थोडे मंद असते. परंतु दोघांची चांगली मैत्री असते.

एकदा सशाच्या मनामध्ये कासवा सोबत पैज लावण्याची इच्छा होते व तसे ससा कासवाला म्हणतो की, आपल्या दोघांमध्ये पैज लावूया जो कोणी या पैजमध्ये जिंकेल तो सर्वश्रेष्ठ असेल. ठरल्याप्रमाणे कासव देखील पैज लावायला हो म्हणतो. त्यावर ससा कासवाला म्हणते की जो कोणी समोरच्या टेकडी पर्यंत सर्वात प्रथम पोहोचेल तो ही शर्यत जिंकेल.

ठरल्या प्रमाणे दुसर्या दिवशी कासवाची आणि सशाची पैज लागली. ससा होता चटळ ससा शर्यतीमध्ये सुरुवातीलाखूप धावत पळत सुटला आणि कासव हळूहळू शर्यत जिंकण्याचा प्रयत्न करीत होते.

थोडे पुढे धावत आले आणि त्याने मागे वळून पाहिले तर त्याला कासव कोठे ही दिसले नाहीत त्यावर कसा म्हणाला, ” ्जोपर्यंत कासव माझ्यापर्यंत पोचतील तोपर्यंत एक झोप घेतो.” असे म्हणून ससा एका झाडाखाली एक विश्रांतीसाठी थांबला.

कासव हळूहळू चालत ससापर्यंत आले व कासवाने पाहिले ते ससा विश्रांतीसाठी झोपला आहे.

कासव आपल्या मंद पावलाने हळूहळू टेकडीच्या दिशेने चालतं होते. कासव टेकडी पर्यंत पोचणार तोच सशाला जाग आली. ससा उठून पाहतो तर काय कासव त्याला कोठेही दिसेना त्यावर ससाने टेकडीच्या दिशेने धाव घेतली व तेथे गेल्याने त्याला कळाले की ही शर्यत कासवाने जिंकलेली आहे.

अशाप्रकारे ससा च्या चपळता पुढे कासवाचा प्रयत्न जिंकला.

तात्पर्य :  कधीही कोणाला कमी समजू नये व प्रयत्न केल्यानंतर यश आपोआप मिळते.

------------------------------------------

       🔅 प्रश्नमंजुषा 🔅

१) वातावरणातील तापमान कोणत्या वायूमुळे वाढते?

उत्तर: कार्बन डायऑक्साईड

२) कोणाच्या अभावामुळे रक्तातील हिमोग्लोबीन कमी होऊन व्यक्तीस रक्ताक्षय(Anemia) हा रोग होतो ?

उत्तर: लोह

३) पिण्याचे पाणी शुद्धीकरणासाठी काय वापरण्यात येते ?

उत्तर : क्लोरीन

४)कोणत्या जीवनसत्वाअभावी मनुष्यास

रात अंधाळेपणा हा रोग होतो ?

उत्तर: 'अ' जीवनसत्व

५) त्वचेला काळा रंग कोणत्या पदार्थामुळे

प्राप्त होतो?

उत्तर : मेलानिन

🔸🔸  🔸🔸🔸🔸🔸🔸

---------------------------------------